Winyl trzeszczy z dwóch powodów: z kurzu w rowkach albo z uszkodzeń. Kurz da się usunąć w całości, uszkodzeń nie, dlatego czyszczenie ma sens zawsze, a szorowanie nigdy. W music-space każdą używaną płytę winylową myjemy w myjce ultradźwiękowej, zanim ją odsłuchamy i ocenimy, więc opisujemy tu to, co robimy sami: od szczotki przed odsłuchem po mycie płyt, które leżały latami w piwnicy.
Dlaczego winyle się brudzą i trzeszczą
Winyl to tworzywo sztuczne, które łatwo się elektryzuje, a naelektryzowana płyta przyciąga kurz jak magnes. Kurz osiada w rowkach podczas odtwarzania, potem wędruje do koperty i wraca na płytę przy następnym odsłuchu. Igła przejeżdżając po drobinkach daje trzaski, a z czasem wciska brud w dno rowka, gdzie zwykła szczotka już nie sięga. Do tego dochodzi tłuszcz z palców i osad ze starych kopert papierowych. Regularne czyszczenie winyli to więc nie fanaberia, tylko warunek, żeby płyta i igła posłużyły lata.
Przed każdym odsłuchem: szczotka antystatyczna
Podstawowe narzędzie to szczotka z włóknem węglowym. Kładziesz płytę na talerzu gramofonu, uruchamiasz obroty, przykładasz szczotkę lekko pod kątem do rowków i trzymasz nieruchomo przez dwa-trzy obroty; na koniec odsuwasz ją w stronę krawędzi, żeby zgarnięty kurz zszedł z płyty, a nie wrócił do rowków. Trwa to dziesięć sekund i usuwa luźny kurz oraz rozładowuje płytę. Tak samo regularnie czyść igłę – małą szczoteczką do wkładek, zawsze od tyłu do przodu, nigdy na boki.
Płyty pokrytej grubą warstwą kurzu, odkształconej albo lepkiej nie wkładaj do gramofonu w ogóle: to prosta droga do uszkodzenia igły. Taką płytę trzeba najpierw umyć.
Mycie winyli w domu
Gdy szczotka nie wystarcza, a płyta ma tłuste plamy, odciski palców albo trzeszczy mimo czyszczenia, potrzebne jest mycie na mokro:
- Płyn do winyli albo woda destylowana z kroplą płynu do naczyń. Woda z kranu zostawia osad z kamienia w rowkach, dlatego przynajmniej do spłukania użyj destylowanej. Nie używaj alkoholu w dużym stężeniu ani rozpuszczalników.
- Nakładaj płyn miękką szczotką albo ściereczką z mikrofibry wzdłuż rowków, czyli po okręgu – odwrotnie niż przy płytach CD. Etykiety nie mocz: papier puchnie i odkleja się.
- Spłucz wodą destylowaną i wysusz na stojaku albo czystą mikrofibrą, znowu wzdłuż rowków.
- Włóż do nowej koperty wewnętrznej. Umyta płyta w starej, zakurzonej kopercie brudzi się w tydzień. Nowe koperty kosztują kilka złotych i to najtańsza inwestycja w kolekcję.
Domowe myjki ręczne, w których płytę obraca się w wanience ze szczotkami, działają na tej samej zasadzie i przyspieszają robotę, jeśli czyścisz dziesiątki płyt.
Myjka ultradźwiękowa: jak czyścimy płyty w sklepie
Najskuteczniejsza metoda to myjka ultradźwiękowa: płyta obraca się w kąpieli, a fale ultradźwiękowe wytwarzają w płynie mikroskopijne pęcherzyki, które wypłukują brud z samego dna rowka bez dotykania powierzchni. Nic mechanicznego nie sięga tak głęboko. Takiej myjki używamy w music-space do każdej używanej płyty winylowej: najpierw mycie, potem odsłuch i dopiero wtedy ocena stanu. Dla domowej kolekcji to spory wydatek, ale jeśli kupujesz używane winyle regularnie, warto rozważyć wspólne mycie z innymi kolekcjonerami albo usługę mycia, którą oferują niektóre sklepy.
Czego nie robić
- Nie wycieraj płyty na sucho ubraniem ani ręcznikiem papierowym – wciera kurz w rowki i elektryzuje płytę.
- Nie używaj płynów do szyb, alkoholu spożywczego ani środków z lanoliną, które zostawiają film w rowkach.
- Nie mocz etykiety i nie zostawiaj płyty mokrej w kopercie.
- Nie susz przy grzejniku ani w słońcu – winyl odkształca się już w kilkudziesięciu stopniach.
Jak dbać o płyty winylowe na co dzień
- Przechowuj płyty pionowo, ciasno, ale bez ściskania, w temperaturze pokojowej i z dala od okna. Stos płyt leżących płasko odkształca dolne.
- Trzymaj płytę za krawędź i za środek z etykietą; palce na rowkach to tłuszcz, który przyciąga kurz.
- Wkładaj płytę do koperty wewnętrznej, a kopertę do okładki otworem do góry, żeby płyta nie wypadła.
- Wymieniaj igłę zgodnie z zaleceniem producenta wkładki – zużyta igła rysuje rowki i psuje każdą płytę, którą odtworzysz.
Używane winyle z music-space
Każdy używany winyl w naszym sklepie jest umyty w myjce ultradźwiękowej, odsłuchany i oceniony, a ocena stanu jest w nazwie płyty – jak ją czytać, opisuje skala ocen stanu płyt. W dziale używane płyty winylowe jest w tej chwili ponad 400 tytułów. O wyborze gramofonu na początek piszemy w tekście jaki gramofon wybrać, a o tym, dlaczego winyl w ogóle gra, w tekście jak działa płyta winylowa.
Najczęstsze pytania o czyszczenie winyli
Czym czyścić płyty winylowe?
Przed każdym odsłuchem szczotką antystatyczną z włóknem węglowym na obracającym się talerzu. Brudniejsze płyty myj płynem do winyli albo wodą destylowaną z kroplą płynu do naczyń, wzdłuż rowków, i spłucz wodą destylowaną.
Czy można myć winyle wodą z kranu?
Do wstępnego mycia tak, ale do spłukania użyj wody destylowanej: kranówka zostawia w rowkach osad z kamienia, który potem trzeszczy.
Czy myjka ultradźwiękowa jest bezpieczna dla płyt?
Tak, to najdelikatniejsza metoda, bo nic nie szoruje powierzchni – brud wypłukują pęcherzyki w płynie. Tak myjemy każdą używaną płytę w music-space.
Jak często czyścić winyle?
Szczotką przed każdym odsłuchem, na mokro wtedy, gdy płyta trzeszczy mimo szczotki albo ma widoczne plamy. Nową płytę też warto przeczyścić szczotką – z tłoczni często ma resztki pyłu.
Dlaczego winyl trzeszczy po umyciu?
Najczęściej dlatego, że wrócił do starej koperty i znowu nazbierał kurzu, albo dlatego, że trzaski pochodzą z rys, a nie z brudu. Ocena stanu w nazwie płyty (NM, EX, VG) mówi, jakich śladów użytkowania się spodziewać.
